نقش کریدور شمال- جنوب در اقتصاد حمل و نقل کشور

ترانزیت در حمل و نقل، یکی از مهترین زیربخش های اقتصاد می باشد. به طوری که یکی از شاخص های اصلی در اقتصاد جهانی، حمل و نقل و به خصوص ترانزیت در کشورهاست. امروزه بخش اعظم تجارت بین المللی از طریق دریاها و اقیانوسها به عنوان شاهراه ارتباطی جهانی و ارزان ترین شیوه حمل و نقل انجام می شود. امکان دسترسی به آب های آزاد جهان یکی از عوامل رشد اقتصادی کشورها می باشد. فرصت طلایی ترانزیت سوخت از کشور به دلیل وجود ذخائر نفت و گاز آسیای میانه (ترکمنستان و قزاقستان و تا حدودی ازبکستان)، حضور ایران در بلوک اقتصادی اکو و موقعیت ترانزیتی ایران به علاوه افزایش قیمت جهانی نفت در سال های اخیر، اهمیت ترانزیت مواد سوختی از ایران را طی دهه جاری بسیار متمایز از گذشته نموده است. کشورهای نفت خیر همسایه شمالی ایران از طریق خطوط راه آهن و جاده امکان دسترسی به بنادر شهید رجایی و امام خمینی واقع در خلیج فارس و در نتیجه آب های آزاد را دارند. بندر چابهار نیز به عنوان تنها بندر تجاری سواحل شرقی کشور که به دریای عمان راه داشته و با توجه به اینکه نزدیکترین بندر به جمهوری های قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان است، می تواند سهم مناسبی از ترانزیت سوخت این کشورها را بر عهده بگیرد. در سال 2006 حدود 6/5 میلیون تن محصولات نفتی و غیر نفتی از طریق ایران ترانزیت شده که حدود 58 درصد وزن این محصولات مربوط به تولیدات نفتی بوده و همچنین حدود 6 میلیون تن از تولیدات نفتی از طریق سوآپ (Swop) از ایران جابجا شده است که در مجموع این اعداد به 6/11 میلیون تن می رسد که 28 درصد رشد را نسبت به سال قبل از آن نشان می دهد. 80 درصد این محصولات از طریق جاده و مابقی از طریق راه آهن جابجا شده است. این در حالی است که ترانزیت کالاهای نفتی متأسفانه فقط 4/0 درصد و کالاهای غیر نفتی 13 درصد و سوآپ 42 درصد رشد داشته است.

یکی از زیربخش های مهم سیستم های حمل و نقل، ترانزیت است. طول شبکه بزرگراه های آسیایی بالغ بر 140 هزار کیلومتر است که از 32 کشور عبور می کند. 11000 کیلومتر از این شبکه (حدود 8 درصد) در ایران قرار دارد که نشان دهنده پتانسیل بسیار بالای ایران برای ترانزیت کالا می باشد. امروزه بخش اعظم تجارت بین المللی از طریق دریاها و اقیانوسها به عنوان شاهراه ارتباط جهانی و ارزانترین شیوه حمل و نقل انجام می شود. از این رو امکان دسترسی به آب های آزاد جهت انتقال سریع و ارزان بار به اقصی نقاط دنیا، یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار در رشد اقتصادی هر کشوری است. کشور ایران به علت دسترسی به آبهای آزاد از طریق خلیج فارس و دریای عمان دارای اهمیت ویژه و فرصت طلایی مناسبی برای بسیاری از کشورهای همسایه شمالی خود است که از طریق راه های اصلی و راه آهن (شبکه حمل و نقلی) ایران می توانند مواد و تولیدات نفتی و غیر نفتی خود را به هر نقطه جهان انتقال دهند. لذا شبکه راه های ( جاده ای و ریلی) کشورمان دارای اهمیت ویژه ای در اقتصاد این کشورها و در رأس آن اقتصاد ملی می باشد. ایران به علت واقع شدن در کریدور جنوبی آسیا و همچنین کریدور شمال- جنوب، دارای جایگاه ویژه ای در ترانزیت کالا و مسافر می باشد و همچنین به علت وجود پتانسیل های بالا در ترانزیت کالا از جمله وجود 10 ترمینال فعال در ترانزیت از آسیای میانه و اروپا به کشور (بر اساس شبکه جاده ای آسیا- اروپا) می تواند نقش ارزنده ای در جذب کالاهای ترانزیتی داشته باشد.

تصویر شماره 1. ترمینالهای فعال کشور در ترانزیت کالا و مسافر

وجود ذخایر عظیم نفتی کشورهای همسایه شمالی و نیاز این کشورها به دسترسی آبهای آزاد برای عرضه جهانی مواد نفتی خود، یکی دیگر از پتانسیل های مهم کشور است. ایران می تواند جریان ترانزیت مواد سوختی از کشورهای آسیای میانه به آبهای آزاد را از طریق بنادر اصلی خود در جنوب مانند بندر شهید رجایی، بندر امام خمینی و بندر چابهار برقرار نماید.

ادامه نوشته

مسیر ترانزیتی جلفا- نخجوان- ایغدیر؛ گزینه جدید برای منطقه آزاد ارس

بیان موضوع
یکی از موضوعات بسیار مهمی‌که در موفقیت مناطق آزاد نقش دارد برقراری تعامل سازنده با مناطق همجوار می باشد چرا که برقراری یک ارتباط مبتنی بر منافع مشترک می‌تواند توسعه بیشتر را برای کل منطقه به ارمغان بیاورد با نگاهی به تجربه مناطق آزاد موفق دنیا این واقعیت به خوبی مشاهد می‌شود که توجه به جایگاه و توانمندی‌های مناطق همجوار و کشورهای همسایه در پیشرفت اقتصادی مناطق آزاد نقش اساسی داشته است و این مناطق در برنامه های خود از توانمندی‌های مناطق همجوار و کشورهای همسایه بیشترین استفاده را برای ایجاد فرصت‌های جدید انجام دادند براین اساس در طرحهای راهبردی و اسناد بالا‌دستی سازمان منطقه آزاد ارس بر شناخت بیشتر کشورهای قفقاز تاکید شده است در این طرح‌ها به صراحت بیان شده است که موفقیت آینده منطقه آزاد ارس در گرو پیش بینی‌های اقتصادی و تجاری کشورهای همسایه می باشد و سازمان منطقه آزاد ارس بعنوان یک سازمان نوپا باید منطقه‌گرایی را در اولویت برنامه های خود قرار دهد از این رو در این مقاله تلاش می‌شود ضمن طرح دوباره لزوم توجه به منطقه‌گرایی در برنامه‌ریزیهای سازمان منطقه آزاد ارس براستفاده از توانمندی‌های موجود در شهرهای جلفا و جمهوری خود مختار نخجوان در بخشهای مختلف به ویژه دربخش حمل و نقل تاکید مسیرترانزیتی جدید جلفا-نخجوان-ایغدیر گزینه ترانزیتی جدید‌ی است که این مقاله تلاش می‌کند آن را بیشتر معرفی کند.
اهمیت حمل ونقل
ارتباط حمل و نقل با کلیه بخش‌های اجتماعی اقتصادی موجب شده است تا این فعالیت از ارکان اصلی اقتصاد و تجارت و زندگی اجتماعی به حساب آید.به طوری که حیات و رشد اقتصادی تا حد بسیار بالایی وابسته به آن بوده و حتی می‌توان گفت بدون آن رشد اقتصادی میسر نبوده و اختلال در کل سیستم تولید، توزیع و مصرف بوجود خواهد آمد وجود یک شبکه حمل و نقل کارا می‌تواند مایه تشویق تولیدکنندگان و سرمنشا ایجاد تقسیم کار در جامعه باشد. زیرا از یک طرف مواد خام و کالاهای واسطه، با کمترین هزینه به کارخانه می‌رسد و از طرف دیگر دستیابی به بازارهای مصرفی و کانون های جمعیتی دوردست،آسان‌تر می‌گردد. بنابراین بهبود شبکه حمل و نقل می‌تواند عاملی در جهت کاهش بهای تمام شده کالاها و خدمات، رشد تجارت و در نهایت رسیدن به سطح بالای توسعه اقتصادی باشد اگر به مزایای ناشی از گسترش شبکه حمل و نقل دقت کنیم مشخص می‌شود مزایا و منافع زیادی از بهبود وضع حمل و نقل کشور عاید جامعه می گردد.

ادامه نوشته